Podkasty

Wero­ni­ka Sten­cel roz­ma­wia z Kami­lą Pija­now­ską-Bady­siak, kura­tor­ką wysta­wy „Czar­ny kar­na­wał”, i Pio­trem Paziń­skim, auto­rem książ­ki „Prze­bie­rań­cy w nico­ści”, o maska­ra­dzie Jame­sa Enso­ra i Witol­da Wojt­kie­wi­cza. Wspól­nie zasta­na­wia­ją się nad wie­lo­wy­mia­ro­wo­ścią kar­na­wa­łu i jar­mar­ku.

Co zosta­je z kla­sy­ki, gdy prze­sta­je być „lek­tu­rą do odha­cze­nia”, a sta­je się mate­ria­łem na sce­nę? Czy mło­da publicz­ność potrze­bu­je uwspół­cze­śnia­nia na siłę, czy wystar­czy uczci­wa, moc­na opo­wieść, nawet w archa­icz­nym języ­ku? W Teatrze Ludo­wym w Kra­ko­wie (Festi­wal Otwar­cia) roz­ma­wia­ją twór­cy teatral­ni oraz mło­dzi z „Lata w teatrze”: Iwo Woź­niak, Anna Kus, Maria Wol­ska, Olga Fryz.

Czy kul­tu­ra współ­cze­sna wyczer­pa­ła już wszyst­kie moż­li­wo­ści nar­ra­cji o woj­nie i cier­pie­niu? Jor­ge Vol­pi pro­wa­dzi nas w gęstwi­nę „Ciem­ne­go, ciem­ne­go lasu”, w któ­rej spo­sób obra­zo­wa­nia i języ­ko­wa gra zda­ją się osa­czać oso­bę czy­ta­ją­cą. Tutaj prze­szłość mie­sza się z teraź­niej­szo­ścią, a opo­wieść to zle­pek ludz­kiej codzien­no­ści i inter­tek­stu­al­nych puz­zli.

Agniesz­ka Wol­ny-Ham­ka­ło od lat krą­ży nad utra­tą i czer­pie z tego zyski. W „Tra­fo­sta­cji” mie­rzy się z pamię­cią, jak­by była gatun­kiem lite­rac­kim. Wyćwi­czo­na w stu­diach pyta: kim są mło­dzi doro­śli, co poszło nie tak i jak żyć po kolej­nych koń­cach świa­tów. W autor­skiej odmia­nie dys­to­pii wzy­wa do prze­bu­dze­nia i by wyrwać się z pół­ży­cia, a tro­chę kusi, by dalej śnić wspól­ny, grzy­bo­wy sen.

O gra­ni­cach popu­la­ry­za­cji, o źró­dłach, o płci kul­tu­ro­wej, mate­rial­no­ści i bra­ku­ją­cych tema­tach. Nagra­nie jest zapi­sem spo­tka­nia zare­je­stro­wa­ne­go pod­czas Tar­gów Książ­ki Histo­rycz­nej w War­sza­wie. Punk­tem wyj­ścia była książ­ka Życie codzien­ne kobiet w PRL Bła­że­ja Brzost­ka. Roz­ma­wia­ły Bar­ba­ra Klich-Klu­czew­ska i Kata­rzy­na Stań­czak-Wiślicz. Roz­mo­wę popro­wa­dzi­ła Anna Kar­czew­ska.

W naj­now­szym Tek­stu­rio­nie mowa jest o Zwie­rze­niach klau­na Hein­ri­cha Böl­la. Wero­ni­ka Sten­cel zapro­si­ła dwie gości­nie: prof. Agniesz­kę Palej, ger­ma­nist­kę z UJ, oraz Sabi­nę Drąg, badacz­kę histo­rii cyr­ku i artyst­kę. Wspól­nie odpo­wia­da­ją na pyta­nie, jaką rolę odgry­wa klaun w powo­jen­nej rze­czy­wi­sto­ści Nie­miec.

Dys­ku­sja o obec­no­ści i recep­cji lite­ra­tu­ry nie­miec­kiej w pol­skiej kul­tu­rze współ­cze­snej. Punk­tem wyj­ścia jest stu­le­cie Cza­ro­dziej­skiej góry Tho­ma­sa Man­na oraz pyta­nie o to, co z inten­syw­nej fali lek­tur nie­miec­ko­ję­zycz­nych począt­ku XXI wie­ku pozo­sta­ło dziś. Dys­ku­sja z oka­zji nume­ru „Wie­lo­gło­su”, we współ­pra­cy z Insty­tu­tem Goethe­go.

W naj­now­szym pod­ca­ście zapis roz­mo­wy, któ­ra odby­ła się pod­czas Mię­dzy­na­ro­do­wych Tar­gów Książ­ki w Kra­ko­wie, we współ­pra­cy ze Sto­wa­rzy­sze­niem Tłu­ma­czy Lite­ra­tu­ry. O kry­ty­ce prze­kła­du. O nie­wi­dzial­nej pra­cy tłu­ma­czek i tłu­ma­czy, o odpo­wie­dzial­no­ści kry­ty­ków, o tym, jak czy­tać prze­kła­dy i jak o nich mówić. 

Zapis spo­tka­nia z Bru­no Schulz. Festi­wal 2025. Czy Samot­ni­ka z Dro­ho­by­cza moż­na okre­ślić mia­nem pisa­rza gatun­ko­we­go? O ele­men­tach fan­ta­stycz­nych (i nie tyl­ko!) w pro­zie Schul­za z Adria­ną Pro­deus poroz­ma­wia­ły: Ari­ko Kato i Żane­ta Nale­wajk.

Huma­ni­sty­ka na mie­ście to cykl Pra­cow­ni Pytań Kry­tycz­nych Wydzia­łu Polo­ni­sty­ki UJ. Odci­nek poświę­co­ny jest roz­mo­wie z Prze­my­sła­wem Cza­pliń­skim, auto­rem Roz­bież­nych eman­cy­pa­cji. Prze­wod­ni­ka po pro­zie 1976–2020. Dys­ku­sja doty­czy naj­waż­niej­szych zja­wisk w pol­skiej pro­zie ostat­nie­go pół­wie­cza oraz spo­so­bów, w jakie lite­ra­tu­ra odzwier­cie­dla prze­mia­ny spo­łecz­ne i kul­tu­ro­we.

Euro­pa w prze­kła­dzie – roz­mo­wy o lite­ra­tu­rze, języ­kach i mostach mię­dzy kul­tu­ra­mi. Pod­czas spo­tka­nia z tłu­macz­ka­mi i tłu­ma­cza­mi nomi­no­wa­ny­mi do Ange­lu­sa odkry­wa­my, jak w pol­skiej lite­ra­tu­rze brzmią gło­sy z Bośni, Łotwy, Ukra­iny, Alba­nii, Austrii i Esto­nii.

Czym jest repor­taż i jak zmie­niał się po 1989 roku? Z prof. Mag­da­le­ną Pie­cho­tą i dr Elż­bie­tą Paw­lak-Hej­no z UMCS w Lubli­nie roz­ma­wia­my o jego defi­ni­cjach, korze­niach, kon­dy­cji i spo­so­bach kry­tycz­ne­go czy­ta­nia. Punk­tem wyj­ścia jest książ­ka Trzy­dzie­ści. Pol­ska w repor­ta­żu. Repor­taż w Pol­sce po 1989 roku.

Pod­kast jest zapi­sem roz­mo­wy z Mar­ci­nem Kościel­nia­kiem o jego naj­now­szej książ­ce Abor­cja i demo­kra­cja. Prze­ciw-histo­ria Pol­ski 1956–1993. Autor opo­wia­da o tym, jak i dla­cze­go powra­ca­ją­ce „kłót­nie o abor­cję” dopro­wa­dzi­ły do zepchnię­cia kwe­stii praw repro­duk­cyj­nych na mar­gi­nes histo­rii poli­tycz­nej Pol­ski.

O co wal­czy Sta­ry Zagła­da i dla­cze­go w tle ska­cze Adam Małysz? Z Patry­kiem Kosen­dą i Pio­trem Burzyń­skim roz­ma­wia­my o pun­ko­wej odsło­nie poemik­su Kon­kla­we Świersz­czy­ków (Los Kra­ba), któ­ry wcią­ga nas na podej­rza­ne ulicz­ki peł­ne raka­rzy, nic­po­ni, wier­szo­kle­tów i ulicz­ni­ków z gorz­ką dia­gno­zą spo­łecz­no-kul­tu­ro­wą.

Kim są sta­re kobie­ty we lite­ra­tu­rze współ­cze­snej? Jakie miej­sca zaj­mu­ją, a jakie się im wyzna­cza? Kie­dy zaczy­na się sta­rość i kto o tym decy­du­je? Czy rewo­lu­cja w myśle­niu, war­to­ścio­wa­niu, este­ty­zo­wa­niu kobie­cej sta­ro­ści uru­cho­mio­na przez książ­ki Anny Świrsz­czyń­skiej (Wiatr, Jestem baba) już się wyda­rzy­ła, wciąż się wyda­rza, czy nadal na nią cze­ka­my?

Lite­ra­tu­ra zaczy­na się od roz­mo­wy, a roz­mo­wa zaczy­na się w rodzi­nie. Losy rodzin­nych roz­mów toczą się róż­nie. Cza­sa­mi koń­czą się, zanim na dobre się roz­wi­ną. Wte­dy trze­ba je roz­pruć: roz­mo­wy, ale i wię­zi, rela­cje, zależ­no­ści. Tu może przyjść z pomo­cą lite­ra­tu­ra. Potem przy­cho­dzi czas na szy­cie. Szy­cie życia.

W naj­now­szym odcin­ku Redak­cyj­nych roz­mów spa­ce­ru­je­my nie­bez­piecz­ny­mi uli­ca­mi Limy ’92 razem z chło­pa­ka­mi, boha­te­ra­mi Nocy szpi­lek (przeł. T. Pin­del, Wydaw­nic­two Artra­ge). Testu­je­my gra­ni­ce wol­no­ści, pyta­my o wła­dzę, bez­rad­ność oraz o to, kie­dy skoń­czy się woj­na. W mro­ku (bo nie ma prą­du) szu­ka­my nadziei.

W naj­now­szym odcin­ku Bra­kar­ni gości Karo­li­na Rak, orien­ta­list­ka, ara­bist­ka, lite­ra­tu­ro­znaw­czy­ni, adiunkt­ka w IBiDW UJ, redak­tor­ka insta­gra­mo­we­go pro­fi­lu Niswiy­ya poświę­co­ne­go sztu­ce femi­ni­stycz­nej regio­nu. Roz­ma­wia­my o Cia­łach nie­bie­skich Jokhy Alhar­thi w prze­kła­dzie Han­ny Jan­kow­skiej.

Huma­ni­sty­ka na mie­ście to cykl reali­zo­wa­ny przez Pra­cow­nię Pytań Kry­tycz­nych Wydzia­łu Polo­ni­sty­ki UJ. Pod­kast jest zapi­sem roz­mo­wy, któ­ra odby­ła się na tego­rocz­nej edy­cji Festi­wa­lu Mia­sto Sło­wa. Już samo pyta­nie zawie­ra w sobie klu­czo­wą praw­dę: tak, myśle­nie lite­ra­tu­rą jest się wyda­rza, ale zgod­nie z zawar­tą w nim suge­stią może przy­bie­rać wie­lo­ra­kie for­my. Jakie? Posłu­chaj­cie!

W kolej­nym odcin­ku roz­ma­wia­my o Trąb­ce do słu­cha­nia Leono­ry Car­ring­ton. Wspo­mi­na­my Sur­re­ali­stycz­ne prze­strze­nie. Życie i sztu­ka Leono­ry Car­ring­ton Joan­ny Moore­he­ad. Zaglą­da­my do teatru. Zasta­na­wia­my się nad tym, czym jest eks­cen­trycz­ność. I przede wszyst­kim zachwy­ca­my się Marion Lether­by, być może naj­wspa­nial­szą dzie­więć­dzie­się­cio­lat­ką w histo­rii lite­ra­tu­ry.

Kim jest bier­ny wam­pir i jak dzia­ła rumuń­ski sur­re­alizm Ghe­ra­si­ma Luki? O tym w Tek­stu­rio­nie roz­ma­wia­ją Wero­ni­ka Sten­cel i Jakub Korn­hau­ser – nie po to, by wysy­sać ener­gię, lecz by inspi­ro­wać i doda­wać mocy słu­cha­czom.

Z Mar­tą Zda­now­ską, akty­wist­ką lite­rac­ką i spo­łecz­ną, współ­twór­czy­nią Łódz­kie­go Szla­ku Kobiet, roz­ma­wia­my o siłacz­kach i karia­ty­dach. Się­ga­my do histo­rii nie tyl­ko lite­ra­tu­ry, by zapy­tać: kim były tam­te siłacz­ki, a kim są te dzi­siej­sze? Jak defi­niu­je­my siłę i do cze­go jej uży­wa­my? Jak pamię­ta­my tam­te bojow­ni­ce, pisar­ki, ter­ro­ryst­ki, robot­ni­ce pra­cu­ją­ce na rzecz zmia­ny spo­łecz­nej?

W kolej­nym odcin­ku gości­my Fili­pa Dime­vskie­go, któ­ry tłu­ma­czy współ­cze­sną pro­zę pol­ską dla doro­słych i mło­dzie­ży na język mace­doń­ski. Prze­ło­żył całą bele­try­sty­kę Witol­da Gom­bro­wi­cza oraz jego słyn­ne Dzien­ni­ki. Zapra­sza­ją Maja Gań­czar­czyk i Szy­mon Klo­ska.

Roz­ma­wia­my o tym, komu jesz­cze bra­ku­je dra­ma­tu, jaką tekst sce­nicz­ny speł­nia dzi­siaj rolę i co może dać inne­go niż daje wiersz, powieść czy opo­wia­da­nie. 

Gości­nia­mi są: Aga­ta Dąbek, dra­ma­to­loż­ka, dra­ma­turż­ka i peda­goż­ka, Joan­na Opa­rek, pisar­ka, poet­ka i autor­ka utwo­rów sce­nicz­nych oraz Alek­san­dra Zie­liń­ska, pisar­ka, dra­ma­to­pi­sar­ka i sce­na­rzyst­ka. Pro­wa­dzi Anna Mar­chew­ka. 

Roz­ma­wia­my o Mie­ście Wale­ria­na Pid­mo­hyl­ne­go. Jest to pierw­sza ukra­iń­ska powieść urba­ni­stycz­na. Choć uka­za­ła się w 1928 roku, wciąż pozo­sta­je jed­ną z naj­po­czyt­niej­szych lek­tur ukra­iń­skich czy­tel­ni­ków. Prze­kład Mar­ci­na Gacz­kow­skie­go daje szan­sę, by zyska­ła podob­ną pozy­cję wśród pol­skich odbior­ców. Roz­ma­wia­ją: Ole­sia Mam­czycz, Mag­da Huzar­ska-Szu­miec, Anna Mar­chew­ka, Roman Honet.

W trze­cim odcin­ku gości­my Jerze­go Jar­nie­wi­cza: poetę, tłu­ma­cza i ese­istę, któ­ry zdra­dza, że prze­kład nigdy nie jest ukoń­czo­ny. To pierw­szy z naszych gości, któ­ry jest tłu­ma­czem na język pol­ski. Zapra­sza­ją Maja Gań­czar­czyk i Szy­mon Klo­ska.

Gości­nią Anny Mar­chew­ki jest Anna Arno, pisar­ka, ese­ist­ka, histo­rycz­ka sztu­ki, tłu­macz­ka mię­dzy inny­mi próz Lydii Davis. W roz­mo­wie o jed­nej z naj­waż­niej­szych współ­cze­snych pisa­rek ame­ry­kań­skich Arno opo­wia­da o swo­jej dro­dze do twór­czo­ści Davis, budu­je też por­tret artyst­ki.

W dru­gim odcin­ku Patryk Kosen­da, Wero­ni­ka Mamu­na i Mag­da­le­na Świer­czek-Gry­boś roz­ma­wia­ją o opo­wia­da­niach fan­ta­stycz­nych, ich moż­li­wo­ściach eman­cy­pa­cyj­nych i wspól­no­to­wych, wyjąt­ko­wo­ści tej for­my, oso­bi­stych top­kach oraz pra­cy przy oddol­nych ini­cja­ty­wach wyda­ją­cych bez­płat­ne anto­lo­gie, czy­li Wydaw­nic­twie Alpa­ka i Fan­ta­zma­tach.

Redak­cyj­ne roz­mo­wy – jakie są, każ­dy usły­szy. W tym paśmie dys­ku­tu­je­my o książ­kach wybie­ra­nych przez nas samych. W pierw­szym odcin­ku oma­wia­my zbiór opo­wia­dań Car­son McCul­lers Komu uka­zał się wiatr? w prze­kła­dzie Micha­ła Kło­bu­kow­skie­go (Wydaw­nic­two Czar­ne, 2023). Oprócz Anny Mar­chew­ki, któ­ra zapro­po­no­wa­ła książ­kę, w roz­mo­wie bio­rą udział: Szy­mon Klo­ska, Wero­ni­ka Sten­cel i Patryk Kosen­da.

Wero­ni­ka Sten­cel roz­ma­wia z Łuka­szem Kaniew­skim o jego książ­ce O Panu O (Wydaw­nic­two Nisza) pod­czas Imie­nin Jana Kocha­now­skie­go w War­sza­wie. Tema­ta­mi są: pur­non­sens i emble­mat lek­ko­ści. Czy dale­kim wuj­kiem pana O jest „Nie­ja­ki Piór­ko” Hen­rie­go Michaux? Co łączy boha­te­ra z posta­cia­mi Fran­cisz­ki The­mer­son? I dla­cze­go pan O nie ma twa­rzy?

Roz­ma­wia­my z Han­ną Jan­ku­tą, pisar­ką i tłu­macz­ką z pol­skie­go i angiel­skie­go na bia­ło­ru­ski. W Kole­gium Tłu­ma­czy pra­cu­je nad prze­kła­da­mi twór­czo­ści Leśmia­na. Han­na opo­wia­da nam o swo­jej pra­cy trans­la­tor­skiej, a tak­że o bia­ło­ru­skim ryn­ku książ­ki.

Anna Mar­chew­ka roz­ma­wia z Iwo­ną Borusz­kow­ską, spe­cja­list­ką od defek­tów, dys­kur­sów cho­ro­by, znaw­czy­nią moder­ni­zmu pol­skie­go i ukra­iń­skie­go. Głów­ny­mi boha­ter­ka­mi roz­mo­wy są Anie­la Gru­szec­ka i jej Przy­go­da w nie­zna­nym kra­ju, powieść uzna­wa­na za arcy­dzie­ło, powieść legen­da. Dru­gą boha­ter­ką jest inna moder­nist­ka, Sofia Jabłoń­ska – ukra­iń­sko-fran­cu­ska pisar­ka, iko­na nowo­cze­sno­ści.

Huma­ni­sty­ka na mie­ście to cykl reali­zo­wa­ny przez Pra­cow­nię Pytań Kry­tycz­nych Wydzia­łu Polo­ni­sty­ki UJ. Pod­kast jest zapi­sem roz­mo­wy z Toma­szem Cie­śla­kiem-Soko­łow­skim, auto­rem książ­ki (jed­nak z odnie­sie­niem do awan­gar­dy), któ­rą prze­pro­wa­dzi­li Jakub Korn­hau­ser i Zuzan­na Sala.

W pre­mie­ro­wym odcin­ku Wero­ni­ka Sten­cel roz­ma­wia z Aga­tą Jabłoń­ską na temat jej wysta­wy Zu ziny w Muzeum Komik­su w Kra­ko­wie. Czym są zeszy­ty Aga­ty? Dla­cze­go  zama­lo­wu­je w nich sło­wa, skła­da na nowo i klei, two­rząc poje­dyn­cze, uni­kal­ne kodek­sy? Roz­ma­wia­my o tym, jak poet­ka mie­rzy się ze swo­ją prze­szło­ścią, oglą­da kształ­ty swo­ich smut­ków, lęków, ale i rado­ści. Wysta­wę moż­na oglą­dać do 22 czerw­ca.

Cykl spo­tkań z tłu­macz­ka­mi i tłu­ma­cza­mi.

Pierw­sze spo­tka­nie z Riną Bodan­kin, tłu­macz­ką lite­ra­tu­ry pol­skiej na język hebraj­ski, gości­nią Kole­gium Tłu­ma­czy, z któ­rą roz­ma­wia­li­śmy o ukoń­czo­nym już prze­kła­dzie Stra­me­ra Miko­ła­ja Łoziń­skie­go, roz­grze­ba­nej Agli Rad­ka Rad­ka i papie­ro­skach.

W odcin­ku pierw­szym gosz­czą Moni­ka Świer­kosz i Mar­cin Wilk. Roz­ma­wia­my o kano­nach i kla­sy­ce: czym są/ czym miały/ mogą być, jak są wytwa­rza­ne, dla­cze­go i do cze­go wciąż są potrzeb­ne, kogo wciąż w nich brak i czym te bra­ki w ogó­le są.

Świa­ty czy­ta­my nowe to pod­kast o FANTASTYCE (i nie tyl­ko). W pre­mie­ro­wym odcin­ku Patryk Kosen­da roz­ma­wia o lite­ra­tu­rze weird fic­tion z Woj­cie­chem Gunią i Kata­rzy­ną Ophe­lią Koć­mą, mię­dzy inny­mi o tym, że każ­dy z nas czy­tał w życiu coś weir­do­we­go, cze­mu Schulz i Kaf­ka są mistrza­mi nie­sa­mo­wi­to­ści, pol­skim śro­do­wi­sku weir­du i naj­now­szej książ­ce Wojt­ka Guni.