Anna Janko

(ur. 1957) – poetka, pisarka, felietonistka.

Emocjonalny ton, metaforyka obejmująca cielesność i duchowość, próby krytycznego podejścia do baśniowych czy archetypicznych wzorców wychowania to znaki rozpoznawcze Janko, zarówno w poezji, jak i w prozie.

W trylogii – Dziewczyna z zapałkami, Pasja według św. Hanki, Finalistka – rozprawia się z dojrzewaniem nie tylko w języku, ale przede wszystkim w kulturze. Opisuje długą (i bolesną) drogę dochodzenia bohaterki do własnego głosu, który pozwala na podjęcie prób świadomego budowania tożsamości. Ważnym elementem tego procesu jest pisanie.

Autobiograficzna Mała zagłada czytana jako przyczynek do poszerzania wiedzy o współczesnej historii polski pokazuje, że narracja historyczna zawsze jest narracją („tylko” lub „aż”). Żadna z wersji tak zwanej dużej historii nie jest ostateczna. Książka jest ważnym głosem w dyskusji o tzw. wojennej traumie drugiego pokolenia. Lęk zapisany w genach, przekazywane w ramach spadku cierpienie, okaleczone emocjonalnie dorosłe dzieci to powszechne, bo osobiste doświadczenia. Janko wykorzystuje zdobycze drugiej fali feminizmu, podkreślając, że prywatne jest polityczne.

Twórczość poetycką Janko cechuje wyrazistość i odważna wyobraźnia, w powiązaniu z dojrzałością literacką. W jej poezji wyczuwalne jest napięcie – pomiędzy człowiekiem i światem, naturą, Absolutem; pomiędzy dwojgiem ludzi. Każde słowo ma wagę, każde zdanie ma rytm.

Jest laureatką wielu nagród, między innymi Nagrody Związku Pisarzy Niezależnych w Dreźnie za twórczość poetycką (1993), Nagrody Literackiej im. Władysława Reymonta (2008), Nagrody Literackiej m.st. Warszawy (2016) i Nagrody Literackiej Gryfia (2016).

Jej wiersze były tłumaczone na angielski, rumuński i serbski.

Bibliografia

poezja:

  • List do królika doświadczalnego, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1977.
  • Wykluwa się staruszka, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1979.
  • Diabłu świeca, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1980.
  • Koronki na rany, Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1988.
  • Zabici czasem długo stoją, Wrocław: Ośrodek Kultury i Sztuki, 1995.
  • Świetlisty cudzoziemiec, Warszawa: Prószyński i S-ka, 2000.
  • Wiersze z cieniem, Warszawa: Wydawnictwo Nowy Świat, 2010.
  • Miłość, śmierć i inne wzory, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2016.
  • Załamanie pogody, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024.

proza:

  • Dziewczyna z zapałkami, Warszawa: Wydawnictwo Nowy Świat, 2007.
  • Pasja według św. Hanki, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2012.
  • Boscy i nieznośni: niezwykłe biografie, Warszawa: Wydawnictwo „Zwierciadło”, 2012.
  • Maciupek i Maleńtas. Niezwykłe przygody w Brzuchu Mamy (ilustracje: Artur Gulewicz), Warszawa: Wydawnictwo Nasza Księgarnia, 2012.
  • Pasja według św. Hanki, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2012.
  • Mała zagłada, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2015.
  • Przeglądarka: felietony poufałe, Warszawa: Wydawnictwo „Zwierciadło”, 2017.
  • Oleś i Pani Róża, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2018.
  • Finalistka, Warszawa: Estymator, 2021.

dramat:

  • Rzeź lalek,1981, Teatr Współczesny, Szczecin, reż. Andrzej Chrzanowski, 1981.
  • Śmierć to dobry początek, słuchowisko radiowe, 2 Program Polskiego Radia, reż. Henryk Rozen, 2005.

Tłumaczenia

angielski:

  • A Little Annihilation [Mała zagłada], tłum. Philip Boehm, Amsterdam: World Editions 2020.

czeski:

  • Pamatuješ, mami?: příběh jedné vyhlazené vesnice [Mała zagłada], tłum. Petruška Šustrová, Ostrava: Občanské sdružení PANT, 2017.

francuski:

  • Une si petite extermination [Mała zagłada], tłum. Agnès Wisniewski, Lausanne: Les Éditions Noir sur Blanc, 2018.

niemiecki:

  • Du bist der: Gedichte [wybór wierszy], tłum. Bettina Eberspächer, Berlin; St. Petersburg: Oberbaum, 2000.

serbski:

  • Mali zator, tłum. Pero Mioč, Zagreb: Zagrebačka naklada, 2021.

węgierski:

  • Kis népirtás [Mała zagłada], tłum. Klára Körtvélyessy, Budapest: Magyar Napló, 2020.