Janusz Rudnicki

(ur. 1956) – prozaik i felietonista.

Rudnicki opisuje najbliższą rzeczywistość, odrzucając obyczajowe i estetyczne konwencje. Jego proza bywa prowokacyjna i 
groteskowa. Pisarza interesują różne wcielenia polskości – karykaturalnej, heroicznej, niejednoznacznej, oglądanej z 
perspektywy emigranta, oraz kondycja człowieka funkcjonującego między kulturami

Wczesne utwory zebrane w tomie Można żyć to realistyczne opowiadania nawiązujące do osobistych doświadczeń autora z 
pobytu na emigracji. Owocem emigracyjnego życia są też edycje książkowe publikowanych w „Twórczości” Listów z Hamburga – Cholerny świat oraz Tam i z powrotem po tęczy – formuły gatunkowo zbliżonej do sylwy współczesnej (notatki autobiograficzne z elementami felietonu wymieszane z fikcją literacką). Podsumowaniem tego etapu jest Męka kartoflana, gromadząca najcelniejsze Listy i uzupełniona nowymi tekstami. Pisarz zajmuje pozycję kpiarza, który wyszydza narodowe stereotypy i kompleksy; chętnie też nawiązuje do aktualnych sporów politycznych, przyjmując postawę „zagranicznego” komentatora spraw polskich.

Począwszy od Mojego Wehrmachtu (2004) zaczyna się wyłaniać nowy koncept pisarstwa Rudnickiego – tworzenie autorskiej opowieści na bazie wybranych lektur. Zbiór otwierają dwa eseje poświęcone dwóm monografiom: Kobiety Brechta oraz Kobiety nazistów. Obie zostały odczytane przez pisarza w sposób przewrotny – ale chodzi raczej o „nadpisanie” własnego tekstu nad tekstem wyjściowym. Z biegiem czasu, wybierając teksty wyjściowe, Rudnicki coraz chętniej sięga po pisma biograficzne. Wymyśla osobną kategorię: „życiorysta”. To biograf drugiego stopnia, a więc ktoś, kto zagląda do cudzych dzieł biograficznych, studiuje ich zawartość, a następnie „nadpisuje” nad nimi własną opowieść. Możliwości, jakie daje ta metoda pokazują zbiory  Życiorysta, Życiorysta dwa i Życiorysta trzy.

W pisarstwie Rudnickiego można wyśledzić cyrkulację stałych motywów i wątków. W opowieści Chodźcie, idziemy (2007) po raz kolejny pisarz zajmuje się kondycją dawnych emigrantów, a dziś ludzi tkwiących między dwiema kulturami czy raczej systemami wartości. W opowiadaniach i zapiskach składających się na Śmierć czeskiego psa (2009) kręgi obcości się poszerzają – obok Polaków poznajemy m.in. Czechów i Cyganów z niemieckimi paszportami. Stopniowo zyskuje na znaczeniu temat wędrówki, zespolony z 
pochwałą niezakorzenienia.

Jest laureatem Nagrody im. Stanisława Piętaka i Nagrody im. Samuela Bogumiła Lindego. Był nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia i dwukrotnie do Nagrody Nike.

 

Fot. Krzysztof Dubiel

Bibliografia

  • Można żyć, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1992.
  • Cholerny świat, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 1994.
  • Tam i z powrotem po tęczy, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1997.
  • Męka kartoflana, Wrocław: Wydawnictwo Dolnośląskie, 2000.
  • Mój Wehrmacht, Warszawa: W.A.B., 2004.
  • Chodźcie, idziemy, Warszawa: W.A.B., 2007.
  • Śmierć czeskiego psa, Warszawa: W.A.B., 2009.
  • Trzy razy tak!, Warszawa: W.A.B., 2013.
  • Życiorysta, Warszawa: W.A.B., 2014.
  • Życiorysta dwa, Warszawa: W.A.B., 2017.
  • Życiorysta trzy, Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2018.
  • Człowiek na rondzie, Kołobrzeg: Biuro Literackie, 2023.

Tłumaczenia

bułgarski:

  • Sm''rtta na češkoto kuče [Śmierć czeskiego psa], tłum. Pravda Spasova, Sofia: Izdatelstvo Sonm, 2016.

czeski:

  • Smrt ceskeho psa[wybór opowiadań z tomów Męka kartoflana, Mój Wermacht], tłum. Věra Vytřísalová, Jan Faber, Ostrava: Protimluv, 2008.
  • Pojd'te, jdeme![Chodźcie, idziemy], tłum. Věra Vytřísalová, Praha: Dauphin, 2012.
  • Mein Kampf a moje jiné boje[Mój Wermacht], tłum. Věra Vytřisalová, Praha: Dauphin, 2012.

niemiecki:

  • Meine Abenteuer mit Menschen oder wie ich als Statist und Rezensent tätig war [Moje przygody z ludźmi, czyli jak statystowałem i recenzowałem], w: Nach den Gewittern. Ein polnisch-deutsches Lesebuch, Göttingen: Steidl Verlag, 1995.
  • Ich, der Friseur und die anderen [Ja, łebski fryzjer i inni], w: Zwischen den Linien. Eine polnische Anthologie, red. S. Geist, tłum. H. Bereska, Hannover: Postskriptum Verlag, 1996.
  • Rückkehr [Powrót]. W: Landschaften und Luftinseln, München: dtv, 2000.
  • Die verrückten Reisen eines Grenzgängers, Herne: Tibor Schäfer Verlag, 2000.
  • Der Grenzgänger [wybór opowiadań], tłum. Ursula Kiermeier, Doris Daume, Henryk Bereska, Herne: Tibor Schäfer, 2002.
  • Karfoffelqual [Męka kartoflana], tłum. Anna Serafin, Andreas Heckmann, Muenster [Am Erker], 2004.