Jerzy Kronhold

(1946–2022) – poeta, reżyser, działacz kultury.

Studiował polonistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie oraz reżyserię dramatu w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie. Zadebiutował w 1965 roku w almanachu Łódzka Wiosna Poetów, a jego pierwszy tom Samopalenie (1972) ukazał się nakładem Wydawnictwa Literackiego.

Był współtwórcą krakowskiej Grupy „Teraz”, do której należeli między innymi Stanisław Barańczak, Adam Zagajewski i Julian Kornhauser – poeci Nowej Fali. W latach 70. organizował zjazdy poetyckie w Cieszynie, stanowiące ważne forum wymiany myśli poetów jego pokolenia. Związany był także z teatrem; pracował jako reżyser i kierownik literacki w Teatrze Śląskim im. Stanisława Wyspiańskiego w Katowicach.

W latach 80. prowadził w Cieszynie antykwariat im. Juliana Przybosia, przez co stał się jedną z centralnych postacią lokalnego życia kulturalnego. Był działaczem opozycji demokratycznej. Wraz z Mirosławem Jasińskim, Warcisławem Martynowskim, Januszem Okrzesikiem i Jarosławem Rybskim działał jako rzecznik Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej, Inicjował marsze ekologiczne, w wyniku których wstrzymano budowę koksowni w Stonawie (1989).

Od lat 90. XX wieku pracował w dyplomacji: był dwukrotnie konsulem generalnym Rzeczypospolitej Polskiej w Ostrawie (1991–1996, 2007–2011) oraz dyrektorem Instytutu Polskiego w Bratysławie (2000–2006). Za działalność literacką i społeczną otrzymał liczne odznaczenia, między innymi Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski (2008), Złoty Krzyż Zasługi (2005), Krzyż Wolności i Solidarności (2015) oraz Złoty Laur Umiejętności i Kompetencji (2010).

Jego poezja, często sytuowana przez krytykę na obrzeżach głównego nurtu Nowej Fali, wyróżnia się subtelnością, liryką osobistą, refleksyjnością i lokalnym zakorzenieniem. W odróżnieniu od intelektualnego tonu Barańczaka skupionego na języku czy podniosłości Zagajewskiego w tematach uniwersalnych Kronhold operował językiem emocji, czułości i codzienności. W jego wierszach odnaleźć można motywy miłości, przemijania, wiary, lokalności i pamięci, a także wątki związane znbsp; pejzażem Śląska Cieszyńskiego i jego duchowym dziedzictwem.

Po dłuższej przerwie w publikacjach powrócił w 2000 roku tomem Wiek brązu, który przyniósł mu uznanie krytyki i czytelników. W kolejnych tomach – między innymi Epitafium dla Lucy, Szlak jedwabny, Skok w dal i Długie spacery nad Olzą – łączył doświadczenie osobiste z poetycką refleksją nad czasem, śmiercią i pamięcią. W jego późnej poezji wyraźnie obecne są duchowość i pogodzenie się z przemijaniem, a zarazem ironia i samoświadomość poetycka.

Za tom Skok w dal (2016) otrzymał Nagrodę Literacką m.st. Warszawy (2017) oraz Nagrodę im. Krystyny i Czesława Bednarczyków (2018), a także był nominowany do wszystkich najważniejszych nagród poetyckich w Polsce: Nagrody „Nike”, Nagrody Poetyckiej Silesius, Nagrody im. Wisławy Szymborskiej i Nagrody Poetyckiej im. K. I. Gałczyńskiego „Orfeusz”. Jego tomy wielokrotnie pojawiały się w finałach Nagrody Literackiej Gdynia, Nagrody im. Juliana Tuwima i Nagrody Poetyckiej im. Kazimierza Hoffmana „KOS”.

Bibliografia

poezja:

  • Samopalenie, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1972.
  • Baranek lawiny, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1980.
  • Oda do ognia, Bielsko-Biała: Beskidzkie Towarzystwo Społeczno-Kulturalne, 1982.
  • Niż, Cieszyn: Wydawnictwo Towarzystwo im. Zofii Kossak, 1990.
  • Wiek brązu, Kraków: Wydawnictwo a5, 2000.
  • Epitafium dla Lucy, Warszawa: Fundacja Zeszytów Literackich, 2012.
  • Szlak jedwabny, Wrocław: Wydawnictwo Warstwy, 2014.
  • Wiersze wybrane, Kraków: Wydawnictwo a5, 2014.
  • Skok w dal, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2016.
  • Stance, Warszawa: Convivo, 2017.
  • Adres w ciemnościach, Cieszyn: Muzeum Drukarstwa, 2017.
  • Pali się, moja panienko, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2019.
  • Długie spacery nad Olzą, Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2020.