Manuela Gretkowska

(ur. 1964) – powieściopisarka, eseistka, scenarzystka i felietonistka.

Chętnie sięga po hybrydy stylistyczne i gatunkowe, zestawia wątki autobiograficzne z fragmentami reporterskimi, ironicznie gra z czytelnikami. Tworzy prozę efektowną i kontrowersyjną. We wszystkich swoich książkach – powieściach, esejach, dziennikach – opiera się na celnej obserwacji paradoksów współczesności.

Jej wczesne powieści My zdies’ emigranty, Tarot paryski, Kabaret metafizyczny, a zwłaszcza Podręcznik do ludzi to utwory pozbawione wyraźnie zarysowanej fabuły. Narrację przerywają eseje o kulturze, historii, sztuce i filozofii. Autorka ośmiesza pseudonaukowe pozy i sprowadza utarte prawdy do granic absurdu, aby pokazać złudzenia, w jakich żyjemy. Z książek wyłania się tyleż przerażający co komiczny portret człowieka Zachodu końca XX wieku – ktoś miotany sprzecznymi ideami, pozbawiony spójnego systemu wartości, łatwo ulegający szybko zmieniającym się modom intelektualnym i obyczajowym.

Tradycyjną formę ma zbiór opowiadań pt. Namiętnik. Tom składa się z pięciu utworów i porusza wątki, które przewijają się w całej twórczości Gretkowskiej – poszukiwania miłości, różnych form relacji męsko-kobiecych, cielesności i erotyki, społecznych granic narzucanych człowiekowi w tych sferach.

W zbeletryzowanych dziennikach intymnych pt. Polka, Europejka i Obywatelka pisarka zmaga się z absurdami polskości i – co może być zaskakujące w kontekście wcześniejszych książek – zdecydowanie staje po stronie normalnego, a nawet banalnego życia. Polka jest w istocie hymnem pochwalnych na cześć macierzyństwa, ogniska domowego i prostych radości dnia codziennego.

Po wątki autobiograficzne sięga również w Przeprawie i Posagu dla Polki, gdzie przekazuje swój posag doświadczeń i przemyśleń – nie tylko córce Poli, lecz wszystkim kobietom. Ponownie łączy historie osobiste z mitami i postaciami kultury w poszukiwaniu emancypacyjnych i wzmacniających kobiety w kulturze treści.

Jest autorką scenariusza do filmu Andrzeja Żuławskiego Szamanka (1996).

Gretkowska była bohaterką filmu dokumentalnego Ewy Pytki Manuela Gretkowska – pisarka nieemigracyjna (1994).

Książka Polka była nominowana do Literackiej Nagrody Nike. Gretkowska zwyciężyła plebiscyt czytelniczek „Wysokich Obcasów” na Polkę Roku 2007, została też Nagrodzona Fenomenem 2006 przez redakcję tygodnika „Przekrój” oraz Elle Style Award 2007 w kategorii: Osoba Publiczna.

 

Bibliografia

  • My zdies emigranty, Kraków, Oficyna Literacka, 1990.
  • Tarot paryski, Kraków: Oficyna Literacka, 1993.
  • Kabaret metafizyczny, Warszawa: W.A.B., 1994.
  • Podręcznik do ludzi, Warszawa: Beba Mazeppo & Co., 1996.
  • Światowidz, Warszawa: W.A.B., 1998.
  • Namiętnik, Warszawa: W.A.B., 1998.
  • Silikon, Warszawa: W.A.B., 2000.
  • Polka, Warszawa: W.A.B., 2001.
  • Sceny z życia pozamałżeńskiego (razem z Piotrem Pietuchą), Warszawa: W.A.B., 2003.
  • Europejka, Warszawa: W.A.B., 2004.
  • Kobieta i mężczyźni, Warszawa: Świat Książki, 2007.
  • Obywatelka, Warszawa: Świat Książki, 2008.
  • 7 x miłość (praca zbiorowa), Warszawa: Świat Książki, 2008.
  • Miłość po polsku, Warszawa: Świat Książki, 2010.
  • Trans, Warszawa: Świat Książki, 2011.
  • Agent, Warszawa: Świat Książki, 2012.
  • Miłość klasy średniej (razem z Piotrem Pietuchą), Warszawa: Świat Książki, 2015.
  • Filozofia na wynos, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury, 2016.
  • Kosmitka, Warszawa: Świat Książki, 2016.
  • Na linii świata, Kraków: Znak Literanova, 2017.
  • Dobranocki na Gwiazdkę (praca zbiorowa), Warszawa: Wydawnictwo Nasza księgarnia, 2018.
  • Poetka i książę, Kraków: Znak Literanova, 2018.
  • Trudno z miłości się podnieść. Manuela Gretkowska w rozmowie z Patrycją Pustkowiak, Warszawa: Prószyński 9 S-ka, 2019.
  • Wenecja, miasto któremu się powodzi, Warszawa: Wielka Litera, 2020.
  • Faworyty, Kraków: Znak Literanova, 2020.
  • Mistrzyni, Kraków: Znak Literanova, 2021.
  • Przeprawa, Kraków: Znak Literanova, 2023.
  • Posag dla Polki, Kraków: Znak Literanova, 2024.

Tłumaczenia

fiński:

  • Metafyysinen kabaree – Beba Mazeppon rakkaus [Kabaret metafizyczny], tłum. Tapani Kärkkäinen, Helsinki: Taifuuni, 2001.

francuski:

  • Nous sommes tous des émigrés [My zdies emigranty], Paris: Flammarion, 1980.
  • Le Tarot de Paris [Tarot paryski], tłum. Marie Bouvard, Eric Pellet, Paris: Flammarion, 1997.
  • Cabaret métaphysique [Kabaret metafizyczny], Paris: Flammarion, 2003

hiszpański:

  • Cabaret Metafísico [Kabaret metafizyczny], tłum. Agata Nowicka, Elena Gavarró, Barcelona: Littera, 2000.

litewski:

  • Moteris ir vyrai [Kobieta i mężczyźni], tłum. Kazys Uscila, Vilnius: Mintis, 2009.

niemiecki:

  • w antologii: Grenzen überschreiten: Polens junge Generation erzählt, München: Boer, 1996.
  • w antologii: Ich trage das Land : das Frauen-Buch Ränder, Klagenfurt: Wieser, 1996.
  • w antologii: Neue Geschichten aus der Pollakey : Anthologie zeitgenössischer polnischer Prosa, Jestetten: b1 Verl., 2000.
  • Polka, tłum. Paulina Schulz, München: Dt. Taschenbuch-Verl., 2004.

rosyjski:

  • Polʹka [Polka], tłum. Irina Adel'gejm, Moskva: AST, 2003.
  • Metafizičeskoe kabare [Kabaret metafizyczny], tłum. Elena Ânus, Sankt-Peterburg Moskva: Limbus Press, 2003.
  • Parižskoe taro/My zdes èmigranty [My zdies emigranty], tłum. Elena Aleksandrovna Barzova, Gaânè Genrikovna Muradân, Irina Evgen'evna Adel'gejm, Moskva: AST: Ermak, 2004.
  • Sceny iz vnebračnoj žizni [Sceny z życia pozamałżeńskiego], tłum. A. S. Pavlyšin, V. A. Starodub, Har'kov: Folio, 2006.
  • Ženŝina i mužčiny [Kobieta i mężczyźni], tłum. Lorina Stovcûh, Har'kov: Knižnyj Klub "Klub Semejnogo Dosuga", 2008.
  • Agent, tłum. Èva Garaeva, Moskva: Бертельсманн Медиа Москау, 2014.

serbski:

  • Mi smo emigranti [My zdies emigranty], tłum. Milica Markić, Beograd: NOLIT, 2002.

ukraiński:

  • Pol'ka [Polka], tłum. Oleksandr Krasûk,Kijów: Nora-Druk, 2005.
  • Pristrasnij kohanec [Namiętnik], Harkìv: Folìo, 2005.
  • Metafìzične kabare [Kabaret metafizyczny], tłum. A. S. Pavlišin, Harkìv: Folìo, 2005.
  • Êvropejka [Europejka], tłum. Sofiâ Andruhovič, Kijów: Nora Druk, 2006
  • Stsenыyz vnebrachnoy zhyzny [Sceny z życia pozamałżeńskiego], tłum. A. S. Pavlišin  i W.A. Starodub, Harkìv:Folio 2006.

węgierski:

  • Kézikönyv az emberekhez [Podręcznik do ludzi], tłum. Pálfalvi Lajos, Budapest: Palatinus, 2000.
  • Szenvedélynapló [Namiętnik], tłum. Gáspár. Keresztes, Lajos Pálfalvi, Budapest: Masszi, 2002.
  • Metafizikai kabaré [Kabaret metafizyczny], tłum. Nánay Fanni, Budapest: Európa K., 2004.
  • w antologii: Huszadik századi lengyel novellák: lengyel dekameron, Budapest: Noran, 2007.