Artur Grabowski

(ur. 1967) – pisarz, krytyk i twórca teatralny, wykładowca akademicki.

Wiersze Grabowskiego układają się w poetycki traktat o tożsamości. Autor jednocześnie poszukuje archetypicznych, trwałych źródeł poezjowania i zmiennych form wiersza – harmonii i sprzeczności. Opukuje języki tradycji, a zarazem pozwala wybrzmiewać codziennej mowie ludzi i rzeczy. Niekiedy można odnieść wrażenie, że pisanie wiersza jest dla Grabowskiego rodzajem medytacji – uważności, epifanii, wizji. Ale jego poezja jest też w subtelny sposób autoironiczna, niepewna siebie i świata.

Wczesne dramaty Grabowskiego zostały zebrane w tomie Do trzech razy s z t u k a, otwiera go Monodram na dwie role, z obrazem małżeństwa jako alegorii ludzkiego losu. Z kolei Miejsce to rodzaj tragikomedii w Mrożkowo-Ionescowym sztafażu, opartej na metaforze teatru w teatrze opowieści o cywilizacji, o Europie nowoczesnej i o Polsce po pierwszych latach przemiany. Czymś zupełnie innym jest długi dramat Tłumaczenie śpiewu kozła – rodzaj „przepisania” Powrotu Odysa, estetycznie inspirowany koncepcją dramaturgiczną Wyspiańskiego i Kantora. To tekst skomplikowany formalnie i wielowarstwowy, różnorodny stylistycznie. Konstrukcja oparta jest na schemacie tragedii zemsty, ale niemożliwej do zrealizowania ze względu na niepewność ontologiczną świata i słabą tożsamość bohatera.

Grabowski jest także autorem szerokiego spektrum form naukowych i eseistycznych. Tom Klatka z widokiem to swoisty traktat o samoświadomości nowoczesnej literatury, z tezą o estetyce jako formie zastępczej wobec odmetafizycznionej filozofii, za którą modernizm tęskni. Osią kompozycyjną zbioru Uzmysłowienia, zawierającego rozważania o teatrze i sztukach plastycznych, jest natomiast problem widzenia jako zmysłowego postrzegania rzeczywistości, a także „nadrzeczywistości”. Z kolei książka Herbert-Hermes utrzymana jest w poetyce eseju naukowego. Twórczość Herberta jest tu punktem wyjścia do rozważań filozoficznych o etycznej konfrontacji bohaterów z destrukcyjnym, osłabiającym naporem nowoczesności.

Grabowski opublikował również powieść w formie dziennika Am (dziennik z drugiej strony). Pobyt w Stanach Zjednoczonych jest dla głównego bohatera pretekstem do zagłębienia się w ojczysty język na obcej ziemi i w siebie samego w nie do końca zrozumiałym otoczeniu. Wyjazd daje możliwość spojrzenia na własną tożsamość kulturową, narodową, indywidualną i biograficzną.

Spektakl na podstawie jego dramatu Derby. Białoczerwoni, stworzony przez łódzki teatr Chorea, w reżyserii Tomasza Rodowicza, został nagrodzony „Złotą Maską” za sezon 2014/2015.

Fot. Krzysztof Dubiel

Bibliografia

  • Z didaskaliów. 1986–1989, Kraków: „Optimal”, 1991.
  • Pojedynek. 1990–1996, Warszawa: Fronda, 1998.
  • Do trzech razy s z t u k a, Kraków: Księgarnia Akademicka, 1999.
  • Wiersz – forma i sens, Kraków: TAiWPN Universitas, 1999.
  • Ziemny początek, Kraków: Zielona Sowa, 2000.
  • Klatka z widokiem, Kraków: Wydawnictwo Homini, 2004.
  • Szary człowiek, Kraków: Księgarnia Akademicka, 2007.
  • Uzmysłowienia, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2010.
  • Jaśnienie, Sopot: Towarzystwo Przyjaciół Sopotu, 2011.
  • Herbert-Hermes. Konteksty nowoczesności w esejach, dramatach i wierszach Zbigniewa Herberta, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2013.
  • Trzy, cztery – tragedia!, Kraków: Księgarnia Akademicka, 2015.
  • Prawdziwy Dramat Teatru: o metateatrze i metadramacie Bogusława Schaeffera, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2017.
  • Ładne kwiatki, Sopot: Towarzystwo Przyjaciół Sopotu, 2018.
  • Wersje wierszy z lat 1986–2017: wybrane, zmienione, dodane, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2018.
  • Am (dziennik z drugiej strony), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2018.
  • Co myślą wiersze polskie drugiej połowy XX wieku, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2021.
  • Trzy wyspy: (mapa i kalendarz), Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 2024.
  • Dziady i wnuczęta, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2025.