Tadeusz Borowski

(1922–1951) – pisarz, poeta, publicysta.

Wiersze zaczął pisać przed wojną, ale jego pierwszy poetycki tom Gdziekolwiek ziemia... ukazał się już pod okupacją niemiecką (1942). Książka została wydana na powielaczu i była katastroficzną wizją świata, odwołującą się do obrazów biblijnych.

W tamtym czasie Borowski uczęszczał na tajne komplety i był studentem prof. Juliana Krzyżanowskiego. Po aresztowaniu przez Niemców trafił na Pawiak, a później do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. To właśnie obozowych przeżyć dotyczą jego najbardziej znane książki: Byliśmy w Oświęcimiu (napisana wspólnie z Krystynem Olszewskim i Januszem Nelem-Siedleckim), U nas, w Auschwitzu i Kamienny świat. Stworzył postać Vorarbeitera Tadka, „człowieka zlagrowanego”, cwaniaka, nihilisty, przystosowanego do rzeczywistości obozowej i starającego się przeżyć za wszelką cenę. Postać ta była początkowo błędnie utożsamiana z autorem.

Po zakończeniu wojny zamieszkał w Monachium. W 1946 roku wrócił do Polski. Ukończył studia i objął asystenturę w Gabinecie Filologicznym Towarzystwa Naukowego Warszawskiego. Współpracował z dwutygodnikiem „Pokolenie”, gdzie opublikował pamflet na powieść Z otchłani Zofii Kossak-Szczuckiej – Alicja w krainie czarów. Zarzucił pisarce zakłamywanie obrazu rzeczywistości przez obecny w jej prozie mistycyzm, uwznioślenie cierpiących ofiar, czytanie wszystkiego przez klucz katolicki.

W lutym 1948 roku wstąpił do Polskiej Partii Robotniczej. W czerwcu następnego roku wyjechał do Berlina, gdzie pełnił funkcję attaché kulturalno-prasowego. Już wtedy był zdeklarowanym działaczem komunistycznym, wygłaszającym swoje poglądy na łamach „Nowej Kultury” i „Sztandaru Młodych”.

Jego twórczość spotkała się z krytyką środowiska literackiego. Na zjeździe literatów w Szczecinie w 1949 roku wystąpił przeciwko niemu między innymi Włodzimierz Sokorski, a Paweł Jasienica zaatakował go za opowiadania Proszę państwa do gazu i Dzień na Harmenzach ogłoszone w miesięczniku „Twórczość”. Suchej nitki nie zostawiły na nim także londyńskie „Wiadomości”. Czesław Miłosz zamieścił ironiczny portret Tadeusza Borowskiego jako komunisty w eseju Beta – czyli nieszczęśliwy kochanek w książce Zniewolony umysł.

Tadeusz Borowski popełnił samobójstwo 3 lipca 1951 roku.

Tadeusz Borowski – autor fotografii nieznany / domena publiczna / przedruk za: W. Głębocki; K. Mórawski „Kultura Walcząca 1939–1945”, Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1985.