Występy gościnne

„Stel­la Maris” Ilja­sa Chu­rie­go to powieść o pamię­ci, któ­rej nie da się zamknąć w jed­nej histo­rii. Roz­mo­wa o dru­gim tomie try­lo­gii „Dzie­ci get­ta”. O gra­ni­cach empa­tii i wspól­nej opo­wie­ści roz­ma­wia­ją Han­na Jan­kow­ska, Maj­da Qan­dil i Roma Sen­dy­ka. Pro­wa­dzi Alek­san­dra Lip­czak.

Czy budzą­ce do dziś kon­tro­wer­sje „Roz­wa­ża­nia czło­wie­ka apo­li­tycz­ne­go” są świa­dec­twem ide­owe­go zaan­ga­żo­wa­nia Tho­ma­sa Man­na, czy demon­stra­cyj­nej nie­po­li­tycz­no­ści? Wra­ca­my do Man­na z cza­su I woj­ny świa­to­wej i do ese­jów, w któ­rych kry­ty­ka demo­kra­cji spla­ta się z opo­wie­ścią o kul­tu­rze i jed­no­ści naro­du. O kon­ser­wa­ty­zmie pisa­rza mówi prof. dr hab. Woj­ciech Kunic­ki.

W grud­niu zeszłe­go roku, w ramach Festi­wa­lu Puls Lite­ra­tu­ry, któ­ry upły­nął pod hasłem „Rewo­lu­cja obie­ca­na”, roz­ma­wia­li­śmy o książ­kach zbó­jec­kich. Czy jesz­cze ist­nie­ją? Jak wpły­wa­ją na wyobraź­nię zbio­ro­wą? Pyta­nia sta­wia­ła swo­im roz­mów­czy­niom Mar­ta Zda­now­ska, a były nimi Justy­na Jawor­ska, Anna Mar­chew­ka i Mał­go­rza­ta Rej­mer.

Wykład o debiu­tanc­kiej powie­ści Tho­ma­sa Man­na „Bud­den­bro­oko­wie”. Zaczy­na się jak saga kupiec­kiej rodzi­ny z Lube­ki, a szyb­ko sta­je się opo­wie­ścią o miesz­czań­skim eto­sie, wraż­li­wo­ści i sztu­ce, zwłasz­cza muzy­ce, jako uciecz­ce i praw­dzie. Pro­wa­dzi dr hab. Kata­rzy­na Sad­kow­ska, prof. UW. Wyda­rze­nie Goethe-Insti­tut w Kra­ko­wie i De Revo­lu­tio­ni­bus Books w roku T. Man­na.

Roz­mo­wa o dra­ma­tur­gii dla mło­dej publicz­no­ści, o tym, czy teatr mło­dzie­żo­wy ma sens, jak roz­ma­wiać z widza­mi w pro­ce­sie twór­czym, po co kon­sul­ta­cje i gru­py foku­so­we oraz dla­cze­go uda­wa­nie mło­dzie­żo­we­go języ­ka zwy­kle dzia­ła prze­ciw­ko spek­ta­klo­wi. W dys­ku­sji, poza twór­ca­mi, udział wzię­li też ucznio­wie: Inka Budzia­now­ska, Anto­ni Bla­sh­ke, Lidia Bran­ny.

Mię­dzy­mia­sto­we spo­tka­nie anty­kwa­riu­szy. Co dzi­siaj zna­czy wtór­ny obieg ksią­żek? O selek­cji i „książ­kach spraw­dzo­nych cza­sem”, o dedy­ka­cjach i nie­oczy­wi­stych zna­le­zi­skach, o czy­tel­nicz­kach i czy­tel­ni­kach oraz o tym, jak anty­kwa­ria­ty, od Kra­ko­wa przez War­sza­wę po Gdańsk, sta­ją się miej­sca­mi spo­tka­nia.

Co zosta­je z kla­sy­ki, gdy prze­sta­je być „lek­tu­rą do odha­cze­nia”, a sta­je się mate­ria­łem na sce­nę? Czy mło­da publicz­ność potrze­bu­je uwspół­cze­śnia­nia na siłę, czy wystar­czy uczci­wa, moc­na opo­wieść, nawet w archa­icz­nym języ­ku? W Teatrze Ludo­wym w Kra­ko­wie (Festi­wal Otwar­cia) roz­ma­wia­ją twór­cy teatral­ni oraz mło­dzi z „Lata w teatrze”: Iwo Woź­niak, Anna Kus, Maria Wol­ska, Olga Fryz.

Czy kul­tu­ra współ­cze­sna wyczer­pa­ła już wszyst­kie moż­li­wo­ści nar­ra­cji o woj­nie i cier­pie­niu? Jor­ge Vol­pi pro­wa­dzi nas w gęstwi­nę „Ciem­ne­go, ciem­ne­go lasu”, w któ­rej spo­sób obra­zo­wa­nia i języ­ko­wa gra zda­ją się osa­czać oso­bę czy­ta­ją­cą. Tutaj prze­szłość mie­sza się z teraź­niej­szo­ścią, a opo­wieść to zle­pek ludz­kiej codzien­no­ści i inter­tek­stu­al­nych puz­zli.

Agniesz­ka Wol­ny-Ham­ka­ło od lat krą­ży nad utra­tą i czer­pie z tego zyski. W „Tra­fo­sta­cji” mie­rzy się z pamię­cią, jak­by była gatun­kiem lite­rac­kim. Wyćwi­czo­na w stu­diach pyta: kim są mło­dzi doro­śli, co poszło nie tak i jak żyć po kolej­nych koń­cach świa­tów. W autor­skiej odmia­nie dys­to­pii wzy­wa do prze­bu­dze­nia i by wyrwać się z pół­ży­cia, a tro­chę kusi, by dalej śnić wspól­ny, grzy­bo­wy sen.

O gra­ni­cach popu­la­ry­za­cji, o źró­dłach, o płci kul­tu­ro­wej, mate­rial­no­ści i bra­ku­ją­cych tema­tach. Nagra­nie jest zapi­sem spo­tka­nia zare­je­stro­wa­ne­go pod­czas Tar­gów Książ­ki Histo­rycz­nej w War­sza­wie. Punk­tem wyj­ścia była książ­ka Życie codzien­ne kobiet w PRL Bła­że­ja Brzost­ka. Roz­ma­wia­ły Bar­ba­ra Klich-Klu­czew­ska i Kata­rzy­na Stań­czak-Wiślicz. Roz­mo­wę popro­wa­dzi­ła Anna Kar­czew­ska.

Dys­ku­sja o obec­no­ści i recep­cji lite­ra­tu­ry nie­miec­kiej w pol­skiej kul­tu­rze współ­cze­snej. Punk­tem wyj­ścia jest stu­le­cie Cza­ro­dziej­skiej góry Tho­ma­sa Man­na oraz pyta­nie o to, co z inten­syw­nej fali lek­tur nie­miec­ko­ję­zycz­nych począt­ku XXI wie­ku pozo­sta­ło dziś. Dys­ku­sja z oka­zji nume­ru „Wie­lo­gło­su”, we współ­pra­cy z Insty­tu­tem Goethe­go.

Lite­ra­tu­ra zaczy­na się od roz­mo­wy, a roz­mo­wa zaczy­na się w rodzi­nie. Losy rodzin­nych roz­mów toczą się róż­nie. Cza­sa­mi koń­czą się, zanim na dobre się roz­wi­ną. Wte­dy trze­ba je roz­pruć: roz­mo­wy, ale i wię­zi, rela­cje, zależ­no­ści. Tu może przyjść z pomo­cą lite­ra­tu­ra. Potem przy­cho­dzi czas na szy­cie. Szy­cie życia.