Teksty

Jedną z nieoczywistych kwestii dotyczących odbioru poezji jest kwestia zmysłowości, także zmysłowości słów jako takich. Słowa mają podobne właściwości jak inne materiały artystyczne: farby, tkaniny, żywice – to stwierdzenie prowokacyjne, ale zachęcające, by podczas lektury śledzić przepływ własnej zmysłowej przyjemności – z Witkiem Orskim rozmawia Natalia Malek.

Porównywanie reakcji na wojnę w obydwu naszych literaturach, ukraińskiej i polskiej, jest sprawą niewdzięczną właśnie z powodu różnic typologicznych. Pewne współbrzmienia są tu jednak obecne, co po raz kolejny zwraca naszą uwagę na skomplikowanie i wieloaspektowość zarówno tego tematu, jak i samej sytuacji dziejowej – pisze Hałyna Tkaczuk. 

Najbardziej poruszające fragmenty Kafki na Maracanie dotyczą Ameryki Łacińskiej, gdzie futbol jest fenomenem kulturowym, a nie tylko sportowym. Gdy autorzy piszą o stadionach, nie chodzi im tylko o topografię, lecz o pamięć. Stadiony stają się palimpsestami – zapisami traum historycznych, przestrzeniami inscenizacji męskości, a zarazem projektami utopii.

Skrzypulec pisze tak, jakby czymś oczywistym było dla niej to, że dziwność i oniryczność nie są nadbudowywane na werystycznym obrazie rzeczywistości, a jest wręcz odwrotnie – są tym, co pierwotne wobec wszelkich prób porządkowania chaosu i losowości – Dawid Kujawa omawia Eksperyment ze znikaniem Zofii Skrzypulec.

Wiersze z tomu Stłuc. Kręgosłup Tytanii Skrzydło układają się w misterną, wielowarstwową strukturę. Powracające motywy tworzą poetyckie tryptyki (Gorsetowanie, Szpital) i dyptyki (Yennefer z Vengerbergu, Strofki dla Maxa Blechera). Tę repetycyjność można porównać do rytmu wieloetapowego leczenia – Karolina Zdunek omawia najnowszy tom poezji Anny Adamowicz.

Krzywda Rzewuskiego wpisuje się w katalog współczesnych utworów nawiązujących do słowiańszczyzny, ale jednocześnie wyróżnia na jego tle, ponieważ widać w niej umiejętne balansowanie między formułą powieści popularnej a wysokoartystycznej – wykorzystanie przez autora konwencji gatunkowej horroru i powieści drogi z wyraźną dominantą metafizyczną.

Czytanie na głos konstytucji, udział w antyrządowych protestach, pisanie powieści o przemocy seksualnej – za takie występki można trafić w Amerykach do aresztu, więzienia albo na czarne listy zawierające nazwiska autorów i autorek, których książki są usuwane ze szkolnych bibliotek. Ulubionym celem ataków władzy są piszące kobiety oraz osoby z rdzennych społeczności.

Puwalska projektuje swoje książki, jakby zapraszała nas w środek interaktywnej opowieści – niby zostawia wrażenie swobody, lecz aranżuje dynamikę zdarzeń, kontroluje tempo narracji, planuje możliwe wejścia i kąty kamery – o poezji Agaty Puwalskiej pisze Jakub Skurtys.

Nie samym pisaniem żyją twórcy. Co odciąga ich od pracy literackiej, co zaprząta im myśli? Jak autorki i autorzy odnajdują się w niełatwej rzeczywistości? Z czego rezygnują, by móc tworzyć? Na te i inne pytania staramy się znaleźć odpowiedzi w cyklu Kiedy nie piszą. Tym razem Anna Karczewska rozmawia z Julem Łyskawą.

W powszechnej świadomości Anna Iwaszkiewicz postrzegana jest przede wszystkim jako żona słynnego pisarza. Dlatego zależało mi, by wydobyć ją z cienia Jarosława Iwaszkiewicza i pokazać jako twórczynię, postać osobną, indywidualną – mówi Sylwia Góra, autorka książki W stronę Anny, w rozmowie z Magdą Huzarską-Szumiec.

Kielonek, którego po polsku czytamy w przekładzie Jacka Giszczaka, od pierwszych zdań wciąga nas w same trzewia literatury, między fałdy rozpruwanej i zszywanej na naszych oczach opowieści. Jest książką autoteliczną, nie tyle naszpikowaną literackimi aluzjami i cytatami, ile wręcz z nich posklejaną – o powieści Kielonek Alaina Mabanckou pisze Małgorzata Szczurek.

Czy w 2025 roku warto jeszcze dyskutować o poezji zaangażowanej, wskrzeszać tego trupa, którego, jak się zdawało, już dawno pogrzebały setki debat, paneli tematycznych, rozmów na początek i koniec w wiadomych wydawnictwach, w książkach wiadomych krytyków i krytyczek? – pyta Wojciech Kopeć w tekście poświęconym tomowi zna swoje miejsce Kaspra Pfeifera.